De werkgroep ‘Kinderen Jongeren Solidariteit’ zoekt de verbinding tussen het werk van de solidariteitsorganisaties en de wereld van kinderen en jongeren vandaag. Jaarlijks wordt een urgent thema tot spil van de inspiratie- en ontmoetingsdag gemaakt, waar samen gereflecteerd wordt.

Dit jaar werd voor het zeer urgente thema van oorlogsgeweld en vredesopbouw gekozen. Vandaag lijkt de wereld in lichtelaaie te staan, aan de gewapende conflicten en mensenrechtenschendingen komt geen eind. Dit roept veel vragen op bij jongeren – en bij hun leerkrachten in de klas.

Welke geloofwaardige perspectieven op vredesopbouw kunnen we jongeren vandaag aanbieden? En hoe kunnen we in onze eigen omgeving vrede opbouwen, stapje na stapje, elke dag?

In dit tweedelig artikel geven we een bloemlezing uit de presentaties van onze sprekers. Deel 1 vind je hier.

Tekenen van hoop in Rusland en Oekraïne

Desalniettemin zijn er tekenen van hoop – precies in de landen die door het conflict het meest getroffen zijn.

In Rusland stijgt het aantal gewetensbezwaarden, jongemannen vluchten voor de mobilisering. Bovendien hebben Oekraïense vluchtelingen veel hulp gekregen van gewone Russen: er zijn wegen bedacht om hen via Rusland naar Europa te krijgen. Er is meer solidariteit met Oekraïners onder de gewone Russen als men denkt.

Ook in Oekraïne vluchten jongemannen voor de mobilisering, wat stoot op onbegrip: de bevolking kan dit niet vatten. Maar ook hier zijn er positieve mentaliteitsveranderingen. Vóór het conflict was Oekraïne een harde samenleving geschoeid op het ieder-voor-zich principe. Vandaag zie je veel meer solidariteit onder de bevolking: financiële steun, vrijwilligerswerk,…

Bovendien wil de nieuwe generatie af van de corruptie die in Oekraïne zo wijd verspreid is. Jonge mensen worden in hoge posities gezet omdat ze niet langer willen meestappen in het oude corruptieverhaal.

Met jongeren werken rond de Palestijns-Israëlische kwestie

Saar Monden is educatief medewerker bij Studio Globo. Ze gidste ons doorheen de lespakketten die Studio Globo ontwikkelde om scholen en leraren te ondersteunen die met mondiale solidariteit aan de slag willen gaan. Dit is geen evidentie. Leraren krijgen hiervoor niet altijd de nodige bagage aangereikt.

De ervaring wijst uit: de Palestijns-Israëlische kwestie ligt jongeren veel nauwer aan het hart dan men gewoonlijk denkt. Het ligt bij hen heel gevoelig. Zo gevoelig dat dit niet plotsklaps tot lesonderwerp kan worden gemaakt: je moet eerst kijken wie er in de klas zit, welke achtergronden de leerlingen hebben, welke emoties er aanwezig zijn.

Voor elk gevoelig lesthema bezorgt Studio Globo instrumenten aan leerkrachten om allereerst een ‘brave space’ te construeren: een gespreksruimte waar moeilijke thema’s niet uit de weg worden gegaan, en leerlingen zich uitgenodigd voelen open, respectvol en moedig in dialoog te gaan. Het fundament daarvoor is groepsafspraken maken: “Wat heb jij nodig om in de groep te spreken, emoties te delen, je mening te delen?”

Werken rond de documentaire ‘No Other Land’

Studio Globo ontwikkelde in samenwerking met Broederlijk Delen een lespakket bij de film ‘No Other Land’ (2024) – een oscarwinnende documentaire over de Israëlische bezetting van de Westelijke Jordaanoever. ‘No Other Land’ kijken is een rauwe en intense ervaring – echte gebeurtenissen in de regio komen in beeld. Centraal staat het leven van de Palestijnse activist Basel en zijn vriendschap met Yuval, een Israëlische journalist.

Veel leerlingen zijn op zoek naar duiding van het conflict. In plaats daarvan kiest Studio Globo ervoor met de leerlingen in gesprek te gaan over de emoties die de documentaire oproept.

In de voorbereiding worden leraren ervan bewust gemaakt dat een deel van de leerlingen bij de kwestie enorm emotioneel betrokken is. Vóór het bekijken van de documentaire worden werkvormen gebruikt waarmee leerlingen op veilige manier hun betrokkenheid kunnen signaleren. Zoals muntjes leggen op het emotiewiel van Plutchik: “Wanneer je denkt aan wat in Gaza gebeurt, welke emotie komt dan bij je op?”

Onmiddellijk na het bekijken van de film wordt niet geanalyseerd. De leerlingen worden uitgenodigd hun indrukken in stilte te verwerken, in een gekozen expressievorm (schrijven, tekenen, klei).

Kenmerken van ontmenselijking

Na de eerste verwerking van de emoties wordt met een fysieke opstelling gewerkt. De leerlingen worden uitgenodigd het relatieweb tussen de mensen in de documentaire in kaart te brengen. De verbindingen tussen personen, en de complexiteit van het conflict worden langzaam zichtbaar. De klas wordt een gewichtige vraag voorgelegd: “Hoe kunnen mensen zover gaan dat ze anderen verdrijven of doden, en toch geloven dat ze het juiste doen?”

De volgend oefening is dat leerlingen in duo nadenken (‘speeddate’) over stappen in ontmenselijking. De eerste stap: ‘wij versus zij’-denken. “Herken je deze stap in de documentaire? Zijn er ook in onze samenleving groepen die met deze vorm van ontmenselijking te maken krijgen?” De leerlingen beginnen kenmerken van ontmenselijking te herkennen in onze samenleving, te zien dat het geen gezonde bodem is. Verbinding is de weg voorwaarts voor ons allemaal.

Vredesopbouw vandaag

Moeten we in 2026 aanvaarden dat oorlog en conflict onvermijdelijk zijn? Zijn hogere defensie-uitgaven en militarisering onze beste kans in een wereld die in brand staat? Kinderen en jongeren zitten met veel vragen.

Desalniettemin bewijzen de decennia na WOII dat er een andere koers kan worden ingeslagen: diplomatie, compromissen, samenwerking, vredesopbouw. Bijzonder belangrijk is dat de dieper liggende oorzaken van conflicten worden aangepakt.

De realiteit van vredesopbouw vandaag is hard werken, maar blijft een realiteit. In alle landen vinden we organisaties en bewegingen die de weg banen in het de-escaleren van conflicten, herstellen van communicatie, zoeken naar verbinding en herstel. De halsstarrige oorlogstaal van onze politieke leiders moet dringend doorprikt worden.

De Werkgroep Kinderen Jongeren Solidariteit van het Netwerk Rechtvaardigheid & Vrede:
Katholiek Onderwijs Vlaanderen, Studio Globo, Welzijnszorg, Broederlijk Delen, Chiro, Missio, Caritas International.
Met hartelijke dank voor de bijdrage van Pax Christi Vlaanderen.