"God heeft de wereld geschreven in een taal die wij moeten leren lezen." (Laudato Si' 85)
"Als de mens zijn eigen plek op aarde niet herontdekt, begrijpt hij zichzelf niet goed en gaat hij uiteindelijk zijn eigen werkelijkheid tegenspreken" (Laudato Si' 115)
Wat hebben de veldleeuwerik, de teunisbloem en het kleine beeld van Antonius van Padua aan de voet van de veldkapel op de campagneaffiche van Ecokerk met elkaar te maken? Samen brengen ze ons op een symbolische manier binnen in het verhaal van de mens die zijn plek hier op aarde herontdekt.
Het lied van de mensheid kan in harmonie klinken met de natuurlijke wereld. In zijn groene encycliek Laudato Si’ nodigde paus Franciscus alle mensen van goede wil uit om elk schepsel te leren zien als een wezen met een eigen waardigheid en een unieke lofzang aan de Schepper.
In zijn boodschap over de zorg voor de schepping van 2025 herinnerde paus Leo XIV eraan dat alle mensen geroepen worden om ‘behoeders van Gods werk te zijn’. Hij nodigt uit tot een innerlijke ommekeer: opnieuw kunnen zien dat de schepping een gave en een wonder is, dat het leven gedragen wordt door liefde, dat ook mensen die liefde uitstralen in tedere zorg voor de aarde, voor de ander en voor onszelf.
De verwondering als een authentiek gebed
De verwondering is als een authentiek gebed. Het zet ons op weg. Het doet ons vertragen en openkomen voor een ander perspectief. De natuur toont ons een intieme schoonheid, het heelal een onmetelijke ruimte. Dat wij bestaan is minstens een even groot wonder.
“Als we zonder deze open houding van verbazing en verwondering de natuur benaderen, als we niet langer de taal van broederlijkheid en van schoonheid gebruiken in onze relatie met de wereld, dan gaan we handelen als een overheerser, verbruiker of pure uitbuiter van middelen. Wanneer we ons echter intiem verbonden voelen met al wat bestaat, dan zullen soberheid en zorgende bescherming spontaan openbloeien.” (Laudato Si' 11)
Een ecologische bekering vraagt om een vernieuwde afstemming op de natuur, met al onze zintuigen. Ecokerk wil groepen en gemeenschappen daartoe inspireren, aanmoedigen en met elkaar in verbinding brengen. Met onze ecospiritualiteit moedigen we het contact met de natuurlijke wereld aan in een geest van verwondering, lof en dankbaarheid.
We hebben daarvoor een boeiend aanbod met liturgische vieringen, een klimaatwake en groene geloofsrituelen.
‘Maak dat wij terugvinden’
Een ontvankelijke houding ten opzichte van de natuur vinden we in de christelijke traditie terug bij mystici zoals Antonius van Padua, tochtgenoot van Franciscus van Assisi, en bij velen nog gekend als de patroon van de verloren voorwerpen. Een bekend rijmpje zingt: “Heilige Antonius, beste vrind; maak dat ik mijn […] vind.”
Origineel ging het bij Antonius niet zozeer om een verloren sleutelbos, portefeuille of smartphone, maar om de zoekgeraakte band met het wezenlijke en met de levengevende werkelijkheid waartoe we behoren. Hier sluit hij naadloos aan bij onze eigen tijd. Wat zijn wij mensen in de huidige samenleving allemaal kwijtgeraakt? Of wat dreigen wij mogelijks verder te verliezen? Diezelfde vraag klinkt ook in het nieuwste boek van Tine Hens: 'Archief van mogelijk verlies'
In zijn boek Sand Talk: How Indigenous Thinking Can Save the World (2019) beschrijft inheemse auteur Tyson Yunkaporta hoe de westerse snelheid – van informatie, van reizen en van productie – onze levende relatie met het land en bijhorende verhalen verbrak. "Zonder traagheid verliezen wij onze oriëntatie in het landschap, in de seizoenen, in de liedlijnen van onze voorouderlijke tradities."
Hoe hervinden wij een juiste positie als erfgenamen van onze voorouders, en als goede voorouders van de komende generaties? Een prachtige film om dit wederkerige en levensbevestigende proces te illustreren, is “Le Chant des forêts”, waarin een vader, zoon en kleinzoon samen de bossen ingaan.
Het lied van de leeuwerik
“Door ons kunnen duizenden soorten God niet meer loven en kunnen ze ook niet meer hun boodschap aan ons doorgeven. Dat recht hebben we niet.” (Laudato Si' 33 ) Paus Franciscus is scherp voor het menselijk handelen dat de oorzaak is van het verdwijnen van duizenden planten- en diersoorten.
Ook het lied van de leeuwerik -verkozen tot vogel van het jaar 2026- is zeldzaam geworden op ons Vlaamse platteland. Daar waar het gezang ruim een eeuw geleden zelfs hoorbaar was boven het kanongebulder in de Westhoek -aldus de tekst van het gedicht 'In Flanders Fields', doofde het uit samen met een eeuwenoude landbouwtraditie van kleinschalige akkers omzoomd met hagen en bloemenranden.
Voor wie het nog herkent, roept de sprankelende, jubelende zangvlucht van de leeuwerik pure nostalgie op. Tegelijk legt het een verlies en een gemis bloot. Wie de taal van de schepping kan lezen, herkent dat de nood hoog is.
“Er is een subtiel ‘geheim’ in elk van de bewegingen en klanken van deze wereld. Sommigen slagen erin te begrijpen wat de wind die waait, de bomen die buigen, het water dat stroomt, de vliegen die zoemen, de deuren die piepen, het gezang van de vogels, de klank van snaren en fluiten, de zucht van zieken, het gejammer van de bedroefden te zeggen hebben…” (Laudato Si’ 234)
Rust als verzet
Als we in onze samenleving richting een 24/7-economie worden gejaagd, waarin (zondags)rust overboord wordt gegooid. Als wat niet (markt)productief wordt geacht, als tijdverspilling wordt gezien. Als luiheid enkel als zonde wordt benoemd. Als stilte met uitsterven bedreigd wordt. Als het wereldnieuws met zijn oorlogen en klimaatrampen ons aanmoedigt om in angst- en overlevingsmodus te gaan.
Dan wordt stilvallen een vorm van verzet.
Niet voor niets is het boek ‘Rest is resistance’ van de Amerikaanse Tricia Hersey een bestseller geworden.
De nieuwste e-cursus 'Spiritualiteit van het gewone' van Otheo-journalist en schrijver Sim D'Hertefelt klopt op dezelfde nagel. Waar kunnen we op adem en verhaal komen? Hoe herinneren we onszelf eraan om te rusten in het wonder van het alledaagse? Welke vertragende rituelen kunnen ons daarbij helpen?
Er zijn in Vlaanderen mensen en groepen die biddend en mediterend ervaren wat stilte kan betekenen en teweegbrengen.
Kloosters en bezinningshuizen bieden het kader bij uitstek om samen de stilte in te gaan. Kapelletjes en kerken vormen nog steeds bakens in ons landschap waar natuur en volksdevotie kunnen samenkomen.
Maar ook in de publieke ruimte komen mensen samen in stiltecirkels. Het energieveld dat zo te midden van drukte en onrust gecreëerd wordt, is voelbaar. Wijzelf kunnen wandelende ankerpunten van vredige stilte zijn.
Paus Leo XIV put dankbaar uit de Ignatiaanse spiritualiteit als hij ons aanraadt om altijd eerst innerlijk af te stemmen, en pas daarna vanuit die afstemming te handelen in de wereld. “In de stilte (van het gebed) vinden we de moed om te handelen.”
Het schouwspel van de teunisbloem
Wie zette zich op een zomeravond al ooit bewust neer om te zien hoe de knoppen van de teunisbloem zich in slechts enkele minuten tot bloemen ontvouwen? De volgende dag verwelken ze, maar ’s avonds in de schemering gaan weer nieuwe bloemen open aan dezelfde stok, en dat maandenlang.
De Nederlandse benaming is afgeleid van de heilige Antonius van Padua, omdat de plant traditioneel begint te bloeien rond diens naamdag op 13 juni.
Teunisbloemen zijn bij de eerste planten die grond na brand, verstoring of kaalslag koloniseren en beschermen. Ze zijn daarom een symbool voor nieuw leven en herstel in de inheemse tradities op het noordelijk halfrond, waar ze als ‘vuurkruiden’ worden bestempeld.
De zaaddoos bevat circa tweehonderd zaadjes waaruit een kostbare medicinale olie wordt gewonnen.
Teunisbloemen groeien in onze contreien langs straatranden, spoorbanen en op open voedselarme plaatsen. Sommige mensen vinden hen ook terug in hun tuin. Elke plek waar een teunisbloem tot bloei komt, kan een rituele plek zijn om alleen of met anderen verwondering, troost en verbinding te ervaren in tijden van ecologische neergang.
Een tijd voor schepping
De ecologische bekering waartoe Laudato Si' oproept, is uiteindelijk ook een appel om in actie te komen. "Deze toestanden maken dat zuster aarde zich aansluit bij de verstotenen van deze wereld, en dat ze het samen uitschreeuwen en vragen om van koers te veranderen." (Laudato Si' 53)
Dit is geen tijd voor berusting of wanhoop. Elke tijd is een tijd voor schepping. Een creatieve tijd. Zoals elke generatie, worden we geroepen om als medescheppers aan het werk te gaan in onze wereld. Uit actie wordt hoop geboren.
Ecokerk roept al enkele jaren op om te werken aan de 7 Laudato Si’-doelen die door paus Franciscus werden gelanceerd, vijf jaar na het verschijnen van de encycliek.
- Het antwoord dat we geven op de schreeuw van de aarde,
- Het antwoord op de schreeuw van de armen,
- Een duurzame economie die niet langer streeft naar een eindeloze groei op een eindige planeet,
- Een verandering van levensstijl, richting soberheid en matigheid,
- Ecologische opvoeding en bewustwording,
- Ecospiritualiteit: het herstellen van de relatie met onszelf, de ander, de aarde en de Ander,
- Participatie en betrokkenheid: hoe zetten we samen stappen naar een gezonde, leefbare aarde, met overvloedig leven en toekomst voor al wat leeft?
Een uitgebreid aanbod
Voor dit alles kan je rekenen op een uitgebreid Ecokerk-aanbod om zelf met je groep of gemeenschap aan de slag te gaan rond de 7 Laudato Si’-doelen, in liturgie, gesprek en bezinning, en ook praktisch, in de tuin, in je omgeving, in je dagelijkse keuzes en de organisatie van je werking.
- Het basisinstrument is onze checklist, die ook jaarlijks wordt geactualiseerd.
- Bij onze tips per thema, vind je aansluitend meer info en wegwijzers die je verder op weg zetten.
- Tal van groepen gingen reeds met die oproep aan het werk, en postten hun verhaal op Ecokerk.be, met de hashtag #ik7mee. Elke hoopvolle actie, hoe klein ook, kan een wereld van verschil maken.
- Je kan je engagement zichtbaar maken door het planten van een Laudato Si'-boom
Het internationaal Laudato Si' Actieplatform
Met onze acties sluiten we aan bij het Laudato Si Actieplatform, in 2020 gelanceerd door het Vaticaanse Dicasterie voor de Bevordering van de Integrale Menselijke Ontwikkeling. Doel is,om in de geest van Laudato Si' te streven naar volledige duurzaamheid.
Het Actieplatform werkt samen met de Laudato Si’ Movement, die campagnes voert. Deze beweging vraagt iedereen – van individu tot instellingen en organisaties - om één actie in te dienen op het Laudato Si'-actieplatform. Je kan ook zelf een account aanmaken bij het Laudato Si' Actieplatform, en je acties delen. Geeft het geen extra hoop om deel uit te maken van een wereldwijde beweging die zorg draagt voor ons gemeenschappelijk huis?
Het platform is een uniek wereldwijd instrument, dat de ecologische respons van de Kerk zichtbaar maakt. Het is beschikbaar in een aantal talen en de meeste pagina’s kan je via een rechtermuisklik vlot vertalen naar Nederlands. Eens je inschrijving geregistreerd is, wordt jouw dashboard aangemaakt op basis van zes startvragen. Er zijn verrassende vragen bij, zoals: “Hebben de meeste mensen/sommige mensen in jouw omgeving toegang tot elektriciteit via een stopcontact – of een andere manier of helemaal niet? Hebben zij toegang tot water via de kraan… , tot gezondheidszorg,…" Onze hoge levensstandaard is hier duidelijk niet de norm.
Je voorgestelde acties zijn afgewogen op hun impact. Je inspanningen maken zo echt verschil. Tegelijk word je aangemoedigd om creatief te zijn in hoe je ermee omgaat. Je kan ook andere ideeën, die bij je opkomen, zelf toevoegen. In een volgende rubriek is plaats voor jouw reflecties en jouw plan om verder aan te werken. Inspiratie kan je zoeken in de diverse doelgroepen. Je ontvangt ook regelmatig een nieuwsbrief met verhalen en getuigenissen van overal.
Klaar om mee te doen met de internationale beweging? Klik hier: https://laudatosiactionplatform.org/
Herbekijk het filmpje waarmee paus Franciscus het Laudato Si' Actieplatform lanceerde
