Tien jaar Laudato Si’ ’ is een mijlpaal voor de Kerk en voor iedereen die zorg draagt voor de schepping. Hoe inspireert deze encycliek jongeren vandaag? We spraken met Johannes Van Overmeire (27), wetenschapper, Chiro-vrijwilliger en sinds kort Europees president van FIMCAP, de internationale federatie van katholieke jeugdbewegingen. Zijn verhaal gaat over dialoog, hoop en consequent engagement.
Jeugd en natuur
Wie is Johannes Van Overmeire?
Ik ben 27, geboren en getogen in de rand van Gent. Van thuis uit kreeg ik respect voor de natuur mee: we gingen veel wandelen, namen deel aan Natuurpunt-activiteiten… Mijn ouders leerden elkaar kennen in de jeugdbeweging, dus was het vanzelfsprekend dat ik ook naar de Chiro ging. Ik bleef actief: eerst als lid, daarna als leiding en in het kader. Intussen studeerde ik chemie. Ik voel me helemaal wetenschapper, maar ook mijn geloof is een belangrijk deel van mijn identiteit.
Wat motiveerde je om actief te blijven in de jeugdbeweging?
De kracht van ontmoeting. Je leert verantwoordelijkheid nemen, samenwerken en zorg dragen voor anderen. Dat blijft relevant, ook buiten de jeugdbeweging.
Van natuur naar klimaatbewustzijn
Hoe kwam klimaatbewustzijn in jouw leven?
Dat zat er al vroeg in. Thuis ging het over respect voor de schepping. De harde realiteit van natuurrampen en krantenkoppen kwam pas later. Ik kijk graag naar natuurdocumentaires van David Attenborough: ze tonen de pracht van de natuur, maar ook de bedreigingen. Ik volg die filosofie: zie de schoonheid, en motiveer mensen vanuit liefde tot actie. Negativiteit verlamt, hoop zet in beweging.
Wetenschap en geloof
Je noemt jezelf wetenschapper én gelovige. Hoe verhouden die zich?
Ik zie hier geen tegenstelling in: Zowel wetenschappers als gelovigen gaan op zoek naar het begin en het einde, naar het waarom, naar de waarheid. Tegelijk leert de wetenschap hoeveel we niet weten. Hoe meer we ontdekken, hoe meer vragen zich stellen. Dit leidt mij terug naar mijn geloof dat leert dat alles verbonden is. Het is belangrijk om steeds het grotere plaatje te zien en je niet te verliezen in details. Een vernauwde blik leidt tot bias. Dialoog is daarom een startpunt in al wat ik doe.
Komt die dialoog ook terug in je engagement?
Absoluut. Het gaat om luisteren, vragen stellen, samen zoeken naar oplossingen.
Laudato Si’ en integrale ecologie
Wat betekent Laudato Si’ voor jou?
Het idee van integrale ecologie spreekt mij aan: alles begint bij mensen. Paus Franciscus riep ons op om kleine heiligen te zijn.
Leiderschap toon je niet met grootse gebaren, maar met consequente keuzes: matigheid, respect, solidariteit.
We moeten ook luisteren naar wie het eerste slachtoffer is van klimaatverandering. Hun stem en kennis zijn cruciaal, want zij leven het dichtst bij de natuur. We kunnen van hen zoveel leren.
Concreet engagement
Hoe geef je dat vorm in je leven?
Ik eet minder vlees, fiets zoveel mogelijk, kies voor trein of bus in plaats van vliegtuig. Ook in de Chiro had ik een opvoedende rol: respect voor de natuur voorleven. Gedrag moet je tonen en aanleren, sommige dingen lijken vanzelfsprekend maar moet je toch uitleggen. Zoals: een kampplaats laat je even netjes achter als je ze gevonden hebt.
Ik wandelde ook de Camino del Norte naar Santiago de Compostela. In totaal was ik twee maanden onderweg. Ik was er vaak alleen bij God, en tegelijk ontmoet je op zo’n reis ook enorm veel interessante mensen. In dialoog gaan met elkaar – ook met mensen die op het eerste zicht heel verschillend zijn – en ontdekken wat je met elkaar gemeen hebt, dat geeft mij zin.
Ik denk nu na over waar ik wil gaan wonen, zo ecologisch als het kan. Een grote woonplek hebben in het centrum van Gent is heel duur. Maar er zijn zoveel leuke andere mogelijkheden: een tiny house, coöperatief samenwonen, ergens in the middle of nowhere in een hutje… Kiezen is verliezen zeggen ze, maar je kunt niet verliezen als je zoveel opties hebt. We hebben het hier goed, en we moeten ons daarvan bewust zijn.
Internationaal perspectief
Je bent Europees president van FIMCAP (de internationale federatie van katholieke jeugdbewegingen). Speelt klimaat daar een rol?
Zeker. In de christelijke leer ligt de focus op het Globale Zuiden, waar de eerste slachtoffers vallen. FIMCAP werkt rond respect, verantwoordelijkheid, vrede en solidariteit. Dialoog en uitwisseling zijn cruciaal.
Ik ontmoette een Filippijnse jongerenvertegenwoordiger wiens land net twee grote stormen had meegemaakt. Toch koppelt hij dat aan hoop en actie: hij nam deel aan betogingen van indigenous people op de klimaattop in Belém. Dat inspireert.
Hoe zie jij de rol van het Globale Noorden in dit debat?
Wij hebben veel kansen: sterke onderwijsinstellingen, politieke invloed, kennisdeling. België is een knooppunt van netwerken en Europese instellingen. We kunnen niet alles veranderen, maar wie niet waagt, niet wint.
Hoop en toekomst
Wat geeft jou hoop?
Optimisme is een morele plicht. We moeten blijven geloven – in God, maar ook in elkaar. Mijn grootste angst is dat jongeren nihilistisch worden. Teleurstelling mag niet leiden tot haat of apathie.
Engagement begint bij kleine stappen en ontmoeting. Vrijwilligers zijn hoopvolle mensen – dat maakt het zo waardevol.
Wat zou je jongeren aanraden die zich machteloos voelen?
Zoek een plek waar je energie vindt: een sportclub, creatieve organisatie, vrijwilligerswerk. Het gaat om verbinding. We hebben zoveel gemeen. Samen kunnen we veel bereiken.
